TẠI THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM, CÓ NÊN NẮM GIỮ CỔ PHẦN DOANH NGHIỆP MÃI MÃI NHƯ WARREN BUFFET?

Trong giới đầu tư, nhiều người ngưỡng mộ cách Warren Buffett và Berkshire Hathaway nắm giữ cổ phần doanh nghiệp trong hàng chục năm, thậm chí là nắm giữ mãi mãi. Từ đó, một câu hỏi thường xuyên được đặt ra là: ở Việt Nam, nhà đầu tư có nên áp dụng cách tiếp cận tương tự hay không?

Trước khi trả lời câu hỏi có nên nắm giữ lâu dài hay không, tôi cho rằng cần trả lời một câu hỏi quan trọng hơn: tại sao lại nắm giữ lâu dài?

Câu trả lời, theo tôi, rất đơn giản: chỉ nên nắm giữ lâu dài khi giá trị nội tại của doanh nghiệp có khả năng tăng lên liên tục và gần như vô hạn theo thời gian.

Nếu giá trị doanh nghiệp không tăng, hoặc chỉ tăng trong một giai đoạn nhất định, thì việc nắm giữ mãi mãi không còn ý nghĩa. Vậy điều gì khiến giá trị nội tại của một doanh nghiệp có thể tăng mãi mãi?

Quan sát các khoản đầu tư nổi tiếng của Warren Buffett, ta dễ dàng nhận ra một điểm chung: đó là những doanh nghiệp sở hữu thương hiệu và sản phẩm được nhận diện, yêu thích và tiêu dùng trên phạm vi toàn cầu. Coca-Cola, Apple, Google, Hilton, Amazon… đều là những cái tên mà chỉ cần nhắc đến, người tiêu dùng ở hầu hết các quốc gia đều hiểu họ là ai và họ bán thứ gì.

Khi một doanh nghiệp bước ra thị trường toàn cầu với thương hiệu mạnh và sản phẩm được chấp nhận rộng rãi, giới hạn tăng trưởng của họ gần như không còn bị bó hẹp bởi biên giới quốc gia. Quy mô thị trường mở rộng, dòng tiền tăng trưởng dài hạn, và kéo theo đó là giá trị nội tại có khả năng tăng lên trong rất nhiều năm, thậm chí hàng chục năm. Đó chính là nền tảng để nhà đầu tư có thể tự tin nắm giữ cổ phần “forever”.

Vậy nhìn lại Việt Nam, chúng ta có những doanh nghiệp như vậy hay không?

Câu trả lời, theo quan sát cá nhân của tôi, là chúng ta chưa có nhiều, đặc biệt là trong nhóm doanh nghiệp niêm yết.

Đúng là ngày nay có không ít doanh nghiệp Việt Nam đã vươn ra nước ngoài, mở văn phòng, xây nhà máy, xuất khẩu sản phẩm sang nhiều thị trường. Nỗ lực “mang gươm mở cõi” này là rất đáng trân trọng. Tuy nhiên, nếu nhìn kỹ, phần lớn những gì chúng ta mang ra thế giới vẫn là gia công, sản xuất cho thương hiệu của người khác, chứ không phải bán sản phẩm gắn liền với thương hiệu Việt được người tiêu dùng toàn cầu ưa chuộng như cách Coca-Cola hay Apple đã làm.

Gia công có thể tạo ra doanh thu, lợi nhuận và việc làm, nhưng rất khó tạo ra giá trị thương hiệu toàn cầu – yếu tố then chốt để giá trị nội tại của doanh nghiệp tăng trưởng bền vững trong thời gian rất dài.

Ở Việt Nam, tôi cho rằng có một số trường hợp đã “mang gươm mở cõi” rất thành công, tạo ra sản phẩm có thương hiệu, có dòng tiền lớn và được thị trường quốc tế đón nhận. Đó là các công ty công nghệ, đặc biệt trong lĩnh vực game và sản phẩm số, do các startup trẻ của Việt Nam xây dựng. Tuy nhiên, điểm đáng tiếc là phần lớn những doanh nghiệp này lại không niêm yết, nên nhà đầu tư cá nhân gần như không có cơ hội sở hữu cổ phần của họ thông qua thị trường chứng khoán.

Một trường hợp khác rất đáng chú ý là cà phê Trung Nguyên. Đây là doanh nghiệp hiếm hoi của Việt Nam xây dựng được thương hiệu, sản phẩm, quy trình và câu chuyện đủ mạnh để mở rộng ra thị trường quốc tế, bao gồm cả Trung Quốc và Mỹ, với những bước đi tương đối bài bản. Tuy nhiên, một lần nữa, đây lại là doanh nghiệp không niêm yết, và nhà đầu tư trên sàn không thể tham gia.

Từ những quan sát đó, tôi đi đến một kết luận khá thẳng thắn: tại Việt Nam, có những doanh nghiệp xứng đáng để đầu tư và nắm giữ rất lâu, thậm chí là mãi mãi, nhưng họ lại không phải là công ty đại chúng. Còn đối với thị trường chứng khoán Việt Nam hiện nay, tôi không cho rằng có một doanh nghiệp niêm yết nào đủ điều kiện để nhà đầu tư có thể cầm cổ phiếu “mãi mãi” theo đúng tinh thần mà Warren Buffett đã làm với Berkshire Hathaway.

Điều đó không có nghĩa là thị trường Việt Nam không có cơ hội đầu tư. Ngược lại, có rất nhiều doanh nghiệp tốt, làm ăn hiệu quả, tạo ra dòng tiền ổn định và mang lại lợi nhuận hấp dẫn trong những giai đoạn nhất định. Nhưng đầu tư tốt không đồng nghĩa với nắm giữ cổ phần của doanh nghiệp mãi mãi. Với đặc thù của nền kinh tế, chu kỳ ngành nghề, mức độ cạnh tranh và năng lực xây dựng thương hiệu toàn cầu còn hạn chế, nhà đầu tư tại Việt Nam cần linh hoạt hơn, thực tế hơn trong chiến lược nắm giữ.

Nắm giữ lâu dài chỉ nên là hệ quả của một doanh nghiệp có khả năng gia tăng giá trị nội tại bền vững qua nhiều thập kỷ. Áp dụng máy móc triết lý “mua và nắm giữ mãi mãi” vào một thị trường chưa có đủ điều kiện tương tự như Mỹ, theo tôi, là một sai lầm.